In het kort
Tomaat in België: zaai binnen vanaf februari, plant uit vanaf april, oogst vanaf juli.
Zaaidiepte 0.5 cm, plantafstand 40-60 cm, kiemtijd 7-14 dagen, kiemtemperatuur 18-22 °C, zon: volle zon.
Moeilijkheid: Gemiddeld (2/3).
Weinig groenten geven zoveel voldoening als een zelfgekweekte tomaat: warm van de plant geplukt smaakt ze onvergelijkbaar veel voller dan wat in de winkel ligt. Het is een dankbaar gewas voor wie graag de hele zomer oogst, want één gezonde plant blijft tot het najaar vruchten geven. In ons Belgisch klimaat zaai je tomaten binnen voor op de vensterbank vanaf eind februari of maart, en pas na de IJsheiligen (na 15 mei) gaan ze veilig de volle grond of de serre in. Een serre of overkapping loont hier extra: ze houdt het blad droog en houdt de gevreesde tomatenplaag (Phytophthora) op afstand. Met wat steun, regelmatig dieven en gelijkmatig water heb je van juli tot oktober verse tomaten.
🇧🇪
Belgische tip
Tomaat is bij uitstek een plant waar de IJsheiligen (11 tot 15 mei) over leven en dood beslissen: zet ze nergens in België voor 15 mei in de volle grond, want één nachtvorst velt de plant. Daarna verschilt de timing per regio. Aan de Kust profiteer je van de milde zeelucht en kun je rond half mei buiten, maar kies windvaste rassen en zet de planten beschut tegen de zilte wind. In de Kempen warmt de zandgrond snel op, maar daar slaat de nachtvorst het langst toe, dus wacht ook hier tot na de IJsheiligen en hou een vorstwacht klaar. Op de vruchtbare leem van Haspengouw plant je rond 15 mei uit met de beste bodemvoorraad. In de Ardennen, met hun korte, koude seizoen, wacht je beter tot eind mei, kies je vroege rassen zoals Sungold of Gardener's Delight, en kweek je liefst onder serre of overkapping. Overal geldt: een serre of overkapping is in ons vochtige klimaat de beste verzekering tegen de tomatenplaag.
🌍
Bodem
Rijk, luchtig, compost toegevoegd
Per regio in België
🌊 Kust
Kweek aan de kust altijd onder glas of plastic vanwege regen en wind.
🌲 Kempen
De warme Kempense zomers zijn goed voor tomaten — een regenkap volstaat.
🌾 Haspengouw
Met een regenkap of overkapping lukt buitenteelt prima in Haspengouw.
⛰️ Ardennen
In de Ardennen is een serre bijna noodzakelijk voor een geslaagde oogst.
Combinatieteelt
Stap voor stap tomaat kweken
1
Zaai op warmte (20-25°C) in zaaigrond. Verspeen na 2 echte blaadjes.
2
Zet planten overdag buiten om te wennen aan buitentemperaturen.
3
Na de IJsheiligen uitplanten in volle grond, serre of grote potten. Plant diep.
4
Dieven regelmatig, bind op, geef regelmatig water aan de voet.
5
Pluk als de tomaten volledig gekleurd zijn. Groene tomaten rijpen na binnen.
Veelgestelde vragen
Moet ik tomaten dieven?
▾
Ja, bij staaktomaten wel. Verwijder de zijscheuten in de bladoksels. Struiktomaten hoef je niet te dieven.
Hoe voorkom ik Phytophthora?
▾
Houd bladeren droog, geef water aan de voet, zorg voor luchtcirculatie en gebruik een overkapping.
Wanneer mag ik mijn tomatenplanten buiten zetten in België?
▾
Pas na de IJsheiligen, dus na 15 mei, wanneer de kans op nachtvorst voorbij is. Tomaat is vorstgevoelig en gaat al kapot bij lichte vorst. In een serre kun je een paar weken vroeger uitplanten (vanaf half april), maar hou ook daar een vorstwacht en dek 's nachts af bij koude voorspellingen.
Wanneer moet ik tomatenzaad zaaien in België?
▾
Zaai binnen op een warme plek (vensterbank of kweekkas bij 20 tot 22 graden) vanaf eind februari tot eind maart. Zo zijn de planten klaar om na de IJsheiligen uit te planten. Zaai je voor de koude serre, dan kan dat al vanaf half februari. Te vroeg zaaien geeft lange, slappe planten als er nog te weinig licht is.
Moet ik tomaten dieven en wat betekent dat?
▾
Bij hoge (gesteelde) rassen knip of breek je de zijscheuten weg die in de oksels tussen de hoofdstengel en de bladeren groeien. Zo gaat de energie naar de vruchten in plaats van naar extra blad, en blijft de plant luchtig en gezond. Doe dit wekelijks. Lage struik- of bostomaten (zoals veel kerstomaten in pot) hoef je niet te dieven.
Waarom worden mijn tomaten niet rood?
▾
Meestal door te weinig warmte of licht laat in het seizoen. Tomaten kleuren het best tussen 18 en 25 graden; bij koude nachten in september stopt het rijpen. Pluk groene tomaten dan en laat ze binnen narijpen, bijvoorbeeld in een papieren zak met een rijpe appel of banaan, die het rijpingsgas ethyleen afgeeft. Verwijder eind augustus ook de bloeiende toppen zodat de plant op de bestaande vruchten focust.
Kan ik tomaten kweken in een pot of op het balkon?
▾
Zeker, kies dan een ruime pot van minstens 10 liter (liefst 15 tot 20 liter) op een warme, beschutte zuidplek. Kerstomaten en compacte struikrassen doen het uitstekend op een balkon. Geef in pot consequent water (in de zomer soms dagelijks) en bemest om de twee weken met tomatenmest, want de wortels kunnen niet ver zoeken naar voeding.
Aanbevolen rassen voor België
Deze rassen presteren goed in ons Belgisch klimaat.
Grote, geribde vleestomaat met weinig zaadlijsten en veel vruchtvlees, ideaal voor op de boterham of in de saus. Rijpt van binnen naar buiten, dus snijd hem gerust al aan zodra de buitenkant kleurt. Kweek bij voorkeur in serre of onder overkapping, want de zware vruchten en het volle blad zijn gevoelig voor vocht.
Langwerpige, vlezige saustomaat met weinig vocht en zaad, dé klassieker voor passata, ketchup en het invriezen van saus. Stevige, productieve plant die het zowel in serre als op een warme, beschutte buitenplek doet. Oogst wanneer de vruchten diep rood en stevig aanvoelen.
Zeer productieve, zoetzure kerstomaat die lange trossen kleine vruchten geeft en het uitzonderlijk goed doet in volle grond, ook zonder serre. Een dankbaar en betrouwbaar ras voor beginners, ruim verkrijgbaar bij Belgische zaadhuizen (onder meer als bio-zaad). Pluk de trossen wanneer de meeste vruchten gekleurd zijn.
Oranjegele kerstomaat die bekendstaat om zijn uitgesproken zoete, bijna fruitige smaak en een overvloedige oogst. Vroege, krachtige hybride die snel kleurt en zo het hele seizoen blijft doorgeven. Geef de hoge plant goede steun en dief regelmatig uit voor de beste trosvorming.
Veelvoorkomende ziektes & plagen
Herken en voorkom de meest voorkomende problemen bij tomaatteelt.
Tomatenplaag (Phytophthora infestans, bruinrot)
Symptomen
Onregelmatige bruine tot zwarte vlekken op blad en stengel, vaak met een grijswit schimmelpluis aan de onderkant van het blad bij vochtig weer. De vruchten krijgen harde, bruine, marmerachtige plekken en rotten weg. Slaat snel toe na warme, natte periodes, meestal vanaf eind juli.
Oplossing
Voorkomen is hier alles, want genezen lukt nauwelijks. Kweek onder serre of overkapping zodat het blad droog blijft, giet enkel aan de voet en nooit over het blad, en hou ruime plantafstand (maximaal 2 tot 3 planten per vierkante meter) met goede luchtcirculatie. Verwijder de onderste bladeren en knip aangetaste delen meteen weg. Pas vruchtwisseling toe en zet tomaten niet waar de vorige 3 tot 4 jaar tomaten of aardappelen stonden. Chemische middelen zijn sinds ongeveer 2019 voor particulieren in Vlaanderen niet meer vrij verkrijgbaar, dus zet volledig in op preventie.
Neusrot (calciumgebrek)
Symptomen
Een ingezonken, leerachtige, bruinzwarte plek aan de onderkant (de neus) van de vrucht, vooral bij de eerste tomaten en bij langwerpige rassen zoals Roma. Geen schimmel of plaag, maar een gevolg van onregelmatige opname van calcium, meestal door schommelend watergeven in droge periodes.
Oplossing
Giet gelijkmatig en laat de grond nooit volledig uitdrogen om weer plots te verzadigen, want die schommelingen zijn de echte oorzaak. Mulch de bodem om vocht vast te houden. Werk bij het planten wat kalk in (fossiele zeewierkalk of tuinkalk) zodat er voldoende calcium beschikbaar is, en geef niet te veel stikstof. Het is niet besmettelijk: latere vruchten aan dezelfde plant zijn meestal weer gaaf.
Bladluis en witte vlieg
Symptomen
Kleverige plekken (honingdauw) en soms zwarte roetdauw op blad en stengel, kromgroeiend en krullend jong blad, en kolonies kleine groene of zwarte luizen onder de bladeren. Witte vlieg vliegt als een wolkje witte vliegjes op zodra je de plant aanraakt, vooral in de serre.
Oplossing
Spuit lichte aantasting gewoon weg met een harde straal water of veeg de luizen er met de hand af. Lok natuurlijke vijanden zoals lieveheersbeestjes en gaasvliegen door bloeiende kruiden te zaaien, en plant wat dille of Oost-Indische kers in de buurt om luizen weg te houden. In de serre helpen gele vangplaten en (biologische) sluipwespen tegen witte vlieg. Een zeepsopje (zachte groene zeep in water) verstikt luizen zonder chemie.